A story to share together
Çay Bardağı Hatası ve Adil Kâr Paylaşımı
Kermes için limonata yapan dört arkadaşın ilk denemesi, suyun çay bardağıyla ölçülmesi yüzünden çok ekşi olur. Zeynep bardakları ölçüp oranı düzeltir, tarifi on katına çıkarır ve satıştan sonra herkesin harcadığı parayı geri verip kârı emeğe göre eşit bölen adil bir yol bulur.
Page 1
Okulun bahar kermesinde her takım kendi tezgâhını açacaktı ve Zeynep, Arda, Mert ile Ela limonata satmaya karar verdi. Zeynep anneannesinin tarifini getirdi: Bir su bardağı limon suyuna beş su bardağı su ve yarım su bardağı şeker. Bu tarif, karton bardaklara altı bardak limonata çıkarıyordu. Takımın hedefi kermes günü altmış bardak satmaktı. İlk deneme için cumartesi sabahı erkenden Zeynep'in mutfağında buluştular ve kollarını sıvadılar.
Page 2
Arda limon suyunu su bardağıyla ölçtü, ama suyu dolaptan ilk bulduğu ince belli çay bardağıyla döktü. Beş bardak suyu da ekleyip iyice karıştırdı ve herkese küçük bardaklarda birer yudum verdi. Mert'in yüzü buruştu, Ela ise öksürmeye başladı, çünkü limonata çok ekşiydi. Zeynep önce tarife baktı, sonra tezgâhın üstünde yan yana duran iki bardağa. Biri uzun ve genişti, öteki küçük ve ince belliydi.
Page 3
Zeynep iki bardağı da suyla doldurup sırayla ölçü kabına boşalttı. Su bardağı iki yüz mililitre alıyordu, çay bardağı ise yalnızca yüz mililitre. Yani Arda iki yüz mililitre limon suyuna bin yerine beş yüz mililitre su eklemişti. Tarifte limon suyunun suya oranı bire beşti, onların karışımında ise bire iki buçuktu. Her bardak suya düşen limon suyu, tariftekinin tam iki katı olmuştu.
Page 4
Altmış bardak için tarifi on katına çıkarmaları gerekiyordu, çünkü bir tarif altı bardak ediyordu. Bu da on su bardağı limon suyu, elli su bardağı su ve beş su bardağı şeker demekti. Bir limondan yaklaşık kırk mililitre limon suyu çıkıyordu, yani bir su bardağı limon suyu için beş limon gerekiyordu. On su bardağı için elli limon almaları gerekti. Ela bütün hesapları tek tek defterine yazdı.
Page 5
Pazarda limonun tanesi beş liraydı, bu yüzden elli limon iki yüz elli lira tuttu. Bir kiloluk şeker paketi elli lira, yüz tane karton bardak da yüz liraydı. Böylece toplam maliyet dört yüz lirayı buldu. Zeynep iki yüz lira verdi, Arda ile Mert de yüzer lira koydu. Ela'nın harçlığı yoktu, ama evden iki büyük musluklu içecek kabını ve katlanır masayı getireceğine söz verdi.
Page 6
Dört yüz lirayı altmış bardağa bölünce her bardak yaklaşık yedi liraya mal oluyordu. Biraz tartıştıktan sonra bir bardağı yirmi liradan satmaya karar verdiler. Kermes sabahı elli limonu sıktılar ve her şeyi iki içecek kabına eşit böldüler. Her kaba beş su bardağı limon suyu, yirmi beş su bardağı su ve iki buçuk su bardağı şeker girdi, yani her kapta otuz bardak limonata vardı.
Page 7
Tezgâhın önünde kısa sürede uzun bir kuyruk oluştu, çünkü hava çok sıcaktı. Zeynep bardakları dolduruyor, Mert parayı alıyor, Arda ile Ela da boş bardakları toplayıp masayı siliyordu. Dört saatin sonunda iki kap da boşalmış, altmış bardağın hepsi satılmıştı. Kasada bin iki yüz lira birikmişti. Mert hemen kafasından hesabı yaptı: Bin iki yüzden dört yüz liralık maliyeti çıkarınca geriye sekiz yüz lira kâr kalıyordu.
Page 8
Arda hemen kendinden emin bir öneri getirdi: “Parayı herkesin koyduğu paraya göre bölelim. Zeynep iki pay, ben bir, Mert de bir pay alsın.” Bin iki yüz lirayı dört paya bölünce Zeynep'e altı yüz, Arda ile Mert'e üçer yüz lira düşüyordu. Ela'ya ise hiç para kalmıyordu, çünkü o para koymamıştı. Ela sessizce masaya baktı, oysa dört saat boyunca o da herkes kadar koşturup çalışmıştı.
Page 9
Zeynep bir süre kaşlarını çatıp düşündü. “Koyduğumuz para kâr sayılmaz, o yalnızca harcadığımız para,” dedi. “Önce herkese harcadığını geri verelim, sonra kârı emeğe göre bölelim.” Dördü de aynı dört saati çalıştığı için sekiz yüz liralık kâr dörde eşit bölündü ve her birine iki yüz lira düştü. Zeynep her payı ayrı bir keseye koydu; Zeynep'in kesesine dört yüz, Arda ile Mert'inkilere üçer yüz, Ela'nınkine de iki yüz lira girdi.
Page 10
Mert dört payı tek tek topladı ve sonucun tam bin iki yüz lira ettiğini görünce memnuniyetle başını salladı. Ela gülümseyerek kendi kesesini çantasının cebine koydu. Arda kullanılmayan kırk karton bardağı üst üste dizip küçük bir kule yaptı ve kuleyi seneye saklamak üzere kenara koydu. Zeynep de boş içecek kaplarının musluklarını açıp son damlaları dört küçük bardağa paylaştırdı ve dört arkadaş bardaklarını neşeyle tokuşturdu.
