A story to share together
Jun, Amara ve Bahçenin Gölgeli Yarısı
Spor salonu duvarının yanındaki fasulyeler küçük ve soluk kaldığında, Amara onları kompostla besler ve Jun gölgelerin süresini tutmaya başlar. Karanlık kutu deneyi, su yosunu kabarcık sayımı ve dört hafta sonra ağırlığı değişmeyen toprak, iki arkadaşa bitkilerin kendilerini hava, su ve ışıktan inşa ettiğini gösterir.
Page 1
Jun ve Amara, tuğla spor salonu duvarının kenarında uzanan boş yükseltilmiş tarhta bir okul bahçesi başlatmak için yapılan sınıf oylamasını kazandılar. Toprağa on iki fasulye tohumu ektiler; altısı duvara en yakın yarıda, altısı ise uzak yarıdaydı. Her sabah dersten önce yeşil filizleri kontrol ettiler. Bir hafta içinde on iki fidenin tümü topraktan yukarı doğru fırlamıştı ve iki arkadaş da bir hasadın hayalini kurmaya başlamıştı.
Page 2
İki hafta sonra, uzak yarıdaki altı fasulye geniş yeşil yapraklarıyla on iki santimetre boyuna ulaştı. Duvara en yakın altı fasulye ise sadece dört santimetre boyunda, ince ve solgundu. “Aç kalmışlar,” diyerek kararını verdi Amara. Bir kova kompost taşıyıp getirdi ve zayıf fidelerin etrafına kalın bir tabaka halinde yaydı. “Toprak, bitki besinidir,” dedi ve iki eliyle hafifçe bastırdı.
Page 3
Bir hafta sonra, gölgedeki fasulyeler hâlâ ince ve solgundu, diğerleri ise daha da uzamıştı. Jun her teneffüste ve son zilden sonra tarhı kontrol ederek duvarın gölgesinin her seferinde nereye düştüğünü not etti. Kontrollerini bir araya getirerek, uzak yarının günde yaklaşık sekiz saat doğrudan güneş ışığı aldığını hesapladı. Duvara en yakın yarı ise bunun yarısı kadar, yani sadece yaklaşık dört saat alıyordu.
Page 4
Amara işe yaramayan komposta kaşlarını çattı. “Belki de bitkiler hiç toprak yemiyordur,” dedi Jun. Sınıf penceresinin pervazında iki deney düzeneği kurdular. İlk olarak, bir saksı toprağı kurutup tam iki bin gram olarak tarttılar ve içine bir fasulye tohumu ektiler. İkinci olarak, iki saksıya daha fasulye ektiler, fideler birbirine denk olana kadar beklediler ve saksılardan birini karton bir kutuyla kapattılar.
Page 5
Bir hafta sonra Amara kutuyu kaldırdı. Gizlenen fide boyuna uzayıp gevşemişti ve yaprakları yeşil olmak yerine soluk sarıydı. Güneş ışığındaki fide ise kısa, sağlam ve parlak yeşildi. “Karanlıkta, ışığa ulaşmaya çalışırken tohumunda depolanan besini tüketti,” dedi Amara yavaşça. “Demek ki yaprakların yeni besin üretmek için ışığa ihtiyacı var.”
Page 6
Besin üretiminin gerçekleşmesini izlemek için Jun, sınıf akvaryumundan bir dal su yosununu su dolu bir kavanoza koydu. Parlak güneş ışığında Jun, bir dakikalık bir kum saatini ters çevirdi ve kesik gövdeden çıkan minik kabarcıkları saydı; bir dakikada yaklaşık yirmi taneydi. Amara kavanozu gölgeye kaydırdığında, kabarcıklar dakikada yaklaşık beşe kadar yavaşladı. Kabarcıkların çoğu, yaprakların karbondioksit ve suyu şekere dönüştürürken dışarı saldığı oksijendi.
Page 7
Dört hafta sonra, pencere kenarındaki fasulyeyi saksısından nazikçe çıkardılar ve her bir toprak kırıntısını tekrar içine silkelediler. Toprağı üç gün boyunca kuruttular ve tekrar tarttılar. Toprak hâlâ tam iki bin gramlık ağırlıklarla dengeleniyordu. Fasulye bitkisi otuz gram geliyordu. Gevrek hale gelene kadar kurutulduktan sonra ağırlığı sadece üç gram kaldı; yani yirmi yedi gramı, bitkinin onda dokuzu, suydu.
Page 8
Eğer toprağın ağırlığı aynı kaldıysa, kuru bitkinin o üç gramı nereden gelmişti? Jun ve Amara bunu birlikte çözdüler. Bitkinin kuru kısmı çoğunlukla havadan alınan karbondioksit ve köklerin çektiği sudan oluşmuş, bunlar ışık enerjisi kullanılarak şekere dönüştürülmüştü. Toprak ise sadece terazilerinin ölçemeyeceği kadar minicik bir tutam mineral katmıştı.
Page 9
Artık zayıf fasulyelerin neye ihtiyacı olduğunu biliyorlardı. Köklerinin etrafındaki toprakla birlikte altı solgun fideyi dikkatlice kazıp çıkardılar ve onları güneşli olan uzak yarıya yeniden diktiler; böylece orada on iki fasulye oldu. Gölgeli yarıya ise sekiz marul fidesi ektiler, çünkü marul yaklaşık dört saatlik güneşle iyi büyüyebilirdi. Amara, tırmanabilmeleri için fasulyelerin yanına bambu sırıklar dikti.
Page 10
Üç hafta sonra fasulye sarmaşıkları bambu sırıkların yarısına kadar tırmanmıştı ve duvarın yanındaki marullar geniş yeşil rozetler halinde yayılmıştı. Amara, su yosunu kavanozunu tarhın kenarındaki güneşli bir noktaya yerleştirdi. Jun yanına diz çöktü ve bir dakikalık kum saatini ters çevirdi. Işığa doğru birer birer yükselen gümüş kabarcıkları birlikte saydılar.
